ভূমিকা:মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱক অসমীয়া জাতিৰ পিতৃ বুলি কোৱা হয়। তেওঁ কেৱল এজন ধৰ্মগুৰুৱেই নাছিল, তেওঁ আছিল এজন মহান সমাজ সংস্কাৰক, সাহিত্যিক, সংগীতজ্ঞ, নাট্যকাৰ, নৃত্যবিদ আৰু চিত্ৰশিল্পী। তেওঁৰ জন্মৰ আগলৈকে অসমৰ সমাজ অন্ধবিশ্বাস, জাতিভেদ আৰু নানা কু-সংস্কাৰত ডুব গৈ আছিল। তেওঁৰ আৱিৰ্ভাৱে অসমীয়া সমাজলৈ এক নতুন দিগন্তৰ সূচনা কৰে।
জন্ম আৰু বাল্যকাল:
১৪৪৯ চনত নগাঁও জিলাৰ বৰদোৱাৰ আলিপুখুৰীত শংকৰদেৱৰ জন্ম হয়। তেওঁৰ পিতৃ আছিল বাৰ ভূঞাৰ অন্যতম কুসুম্বৰ ভূঞা আৰু মাতৃ আছিল সত্যসন্ধা। জন্মৰ কিছুদিন পিছতে পিতৃ-মাতৃক হেৰুৱাই তেওঁ আইতাক খেৰসূতীৰ তত্ত্বাৱধানত ডাঙৰ-দীঘল হয়। সৰুৰে পৰা তেওঁ আছিল অতি তীক্ষ্ণ বুদ্ধি সম্পন্ন আৰু নিৰ্ভীক।
শিক্ষা আৰু পাণ্ডিত্য:
১২ বছৰ বয়সত তেওঁ মহেন্দ্ৰ কন্দলীৰ টোলত নাম ভৰ্তি কৰে। কোৱা হয়, তেওঁ মাত্ৰ ৪ বছৰতে সমস্ত শাস্ত্ৰ অধ্যয়ন কৰি পাণ্ডিত্য লাভ কৰিছিল। সংস্কৃত, ব্যাকৰণ, বেদ, পুৰাণ সকলোতে তেওঁৰ আছিল অগাধ জ্ঞান। টোলৰ পঢ়া শেষ কৰি তেওঁ গৃহস্থী জীৱন আৰম্ভ কৰে যদিও কিছুদিন পিছতে পত্নীৰ বিয়োগত তেওঁ সংসাৰৰ পৰা বিৰাগ লয়।
ভাৰত ভ্ৰমণ:
জীৱনৰ ৩২ বছৰৰ পৰা ১২ বছৰ কাল তেওঁ সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষ ভ্ৰমণ কৰে। পুৰীৰ জগন্নাথ মন্দিৰ, বৃন্দাৱন, মথুৰা, বাৰাণসী, বদ্ৰিকাশ্ৰম আদি তীৰ্থস্থান ভ্ৰমণ কৰি তেওঁ ভাৰতৰ সাংস্কৃতিক ঐক্যৰ সন্ধান পায় আৰু ভক্তি আন্দোলনৰ সৈতে পৰিচিত হয়।
একশৰণ ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তন:
তীৰ্থ ভ্ৰমণৰ পৰা উভতি আহি তেওঁ অসমত একশৰণ নাম ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰে। তেওঁ কৈছিল, “এক দেৱ, এক সেৱ, এক বিনে নাই কেৱ”। অৰ্থাৎ কৃষ্ণই একমাত্ৰ ভগৱান আৰু তেওঁক ভজনা কৰাই মুক্তিৰ পথ। তেওঁ মূৰ্তি পূজা, বলি-বিধান, জাতিভেদৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। সকলো মানুহ সমান, সকলোৱে একেলগে নামঘৰত বহি হৰি নাম ল’ব পাৰে, এই আদৰ্শ তেওঁ প্ৰচাৰ কৰিছিল।
মাধৱদেৱৰ সৈতে মিলন:
১৪৯৩ চনত ধুৱাহাট বেলগুৰিত মহাপুৰুষ মাধৱদেৱৰ সৈতে তেওঁৰ ঐতিহাসিক মিলন হয়। মাধৱদেৱ তেওঁৰ প্ৰধান শিষ্য আৰু উত্তৰসূৰী হয়। দুয়োজনে লগ লাগি অসমত সত্ৰ-নামঘৰ অনুষ্ঠানৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰে।
সাহিত্য আৰু সাংস্কৃতিক অৱদান:
শংকৰদেৱৰ অৱদান অপৰিসীম।
সাহিত্য:কীৰ্তন ঘোষা আৰু দশম, ভাগৱত পুৰাণ, ৰুক্মিণী হৰণ কাব্য, ভক্তি ৰত্নাকৰ।
নাটক:চিহ্নযাত্ৰাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পত্নী প্ৰসাদ, কালীয় দমন, কেলি গোপাল, ৰুক্মিণী হৰণ আদি অংকীয়া নাট।
সংগীত:বৰগীত – “পাৱে পৰি হৰি কৰোহো কাতৰি” আদি।
নৃত্য:সত্ৰীয়া নৃত্য আৰু ভাওনা।
শিল্প:তেওঁ তৈয়াৰ কৰা বৃন্দাৱনী বস্ত্ৰত মহাভাৰতৰ কাহিনী চিত্ৰিত হৈ আছে, যি এতিয়া লণ্ডন মিউজিয়ামত সংৰক্ষিত।
তিৰোভাৱ:
১৫৬৮ চনত কোচবিহাৰৰ মধুপুৰত ১১৯ বছৰ বয়সত তেওঁ ইহলীলা সম্বৰণ কৰে।
আজিও তেওঁৰ আদৰ্শৰে অসমীয়া সমাজ জীয়াই আছে।
